Op deze pagina lees je wát de overgang is. Elders gaan we in op de klachten, psychologische gevolgen, diagnose, natuurlijke ondersteuning bij klachten, hormoontherapie en hoe er in het buitenland tegen hormoontherapie aangekeken wordt.
Wat is de overgang?
De overgang is de levensfase waarin een vrouw verandert van vruchtbaar naar onvruchtbaar. Deze periode duurt gemiddeld tussen de 4 en 10 jaar, met uitschieters naar beide kanten. De overgang omvat de jaren vóór en na de menopauze, de laatste menstruatie.
De eerste overgangsverschijnselen beginnen meestal rond het 45ste levensjaar. De gemiddelde leeftijd waarop de menopauze optreedt is 51 jaar. Tijdens deze jaren raakt de voorraad eicellen op en dalen de hormonen oestrogeen en progesteron sterk. Het oestrogeenniveau kan zelfs met 80% afnemen. Deze hormonale veranderingen verlopen niet geleidelijk, maar in sterke schommelingen.
Bij ongeveer 1% van de vrouwen treedt de overgang op vóór het 40ste levensjaar. Dit wordt Primair Ovariële Insufficiëntie (POI) genoemd en kan leiden tot vruchtbaarheidsproblemen.
Hoe verloopt de overgang?
De overgang kent meerdere fases en verschijnselen. Vaak begint het met veranderingen in de menstruatiecyclus, gevolgd door opvliegers, nachtzweten, stemmingswisselingen en slaapproblemen. Sommige vrouwen ervaren eerst vage klachten, waardoor de overgang niet direct wordt herkend.
Ongeveer 80% van de vrouwen ervaart fysieke, gynaecologische of psychische klachten. Bij een derde zijn deze zo ernstig dat ze het dagelijks functioneren beïnvloeden. Soms leidt dit tot ziekteverzuim, bijvoorbeeld door burn-outklachten of ernstige lichamelijke klachten.
De overgang valt voor veel vrouwen samen met een intensieve levensfase waarin kinderen de puberteit bereiken of ouders meer zorg nodig hebben. Dit kan de draagkracht aantasten en invloed hebben op het zelfbeeld en de identiteit.
De fases van de overgang
Perimenopauze
Begint gemiddeld 4 tot 6 jaar vóór de laatste menstruatie. De cyclus wordt onregelmatiger en hormoonspiegels gaan sterk schommelen. Klachten zoals opvliegers, hevige menstruaties en stemmingswisselingen komen voor. De gemiddelde leeftijd ligt tussen 45 en 47 jaar, maar het kàn al rond het 35ste jaar beginnen.
Menopauze
De menopauze is de dag waarop je voor het laatst hebt gemenstrueerd. Omdat je dit pas zeker weet na 12 maanden zonder menstruatie, wordt dit achteraf vastgesteld. De gemiddelde leeftijd ligt rond de 51 jaar, maar het varieert van 40 tot 60 jaar.
Vroege postmenopauze
Deze fase start een jaar na de menopauze en duurt zolang overgangsklachten aanhouden.
Gezondheidsrisico’s na de overgang
Na de menopauze daalt het oestrogeen blijvend. Dit heeft invloed op het lichaam:
- Verhoogd cholesterol
- Hogere bloeddruk
- Groter risico op hart- en vaatziekten
- Meer gewrichtsklachten
- Tragere stofwisseling
Wat zijn tekenen van de perimenopauze?
Typische kenmerken zijn:
- Hevigere of onregelmatige menstruaties
- Warmteklachten (opvliegers, nachtzweten)
- Verminderd libido
- Stemmingswisselingen
- Slechter slapen
Veel vrouwen beseffen niet dat ze al in de overgang zitten omdat ze nog menstrueren. Ook artsen herkennen deze fase niet altijd, vooral als de cyclus nog aanwezig is.
De oorsprong van het woord ‘menopauze’
De term werd in de 19e eeuw geïntroduceerd door de Franse arts Charles Pierre Louis. Het woord komt uit het Grieks: menos betekent ‘maand’, pause betekent ‘onderbreking’.
De overgang vroeger en nu
In vroegere generaties bereikten minder vrouwen de leeftijd waarop de overgang plaatsvond, vanwege een kortere levensverwachting. Tegenwoordig brengen vrouwen gemiddeld een derde van hun leven door in de postmenopauzale fase.
De ‘grootmoederhypothese’ stelt dat vrouwen na hun vruchtbare jaren een belangrijke rol kregen: als grootmoeder droegen zij bij aan het welzijn en overleven van hun kleinkinderen.
Ook bij andere diersoorten zoals olifanten, orka’s en grienden komt de menopauze trouwens voor.
De rol van hormonen
Vrouwen worden geboren met ongeveer 1 miljoen eicellen. Tegen de puberteit zijn daar nog 300.000 tot 500.000 van over. Elke maand neemt zowel het aantal als de kwaliteit verder af.
De eierstokken produceren:
- Oestrogeen: ondersteunt de rijping van eicellen, botgezondheid, hart- en bloedvaten, slijmvliezen, huid, haar, stemming, cognitie en vetverdeling
- Progesteron: bereidt de baarmoeder voor op zwangerschap, reguleert de cyclus, werkt kalmerend en ondersteunt de bloedsuikerspiegel
Tijdens de overgang dalen beide hormonen sterk, maar niet gelijkmatig. Hierdoor kan oestrogeendominantie ontstaan: een verstoring van de balans, waarbij progesteron sneller daalt dan oestrogeen.
Oestrogeendominantie is overigens geen officieel erkende medische aandoening, maar een term die in sommige kringen wordt gebruikt om een mogelijke hormonale disbalans te beschrijven tussen oestrogeen en progesteron.
Dit gaat samen met klachten als:
- Vermoeidheid
- Gewichtstoename
- Pijnlijke borsten
- Stemmingswisselingen
- Slaapproblemen
- Hoofdpijn
Tot slot
De overgang is een ingrijpende en vaak onderbelichte periode. Begrip van de processen in het vrouwenlichaam kan helpen om klachten te herkennen en erover te praten met zorgverleners.
Meer informatie is te vinden via Thuisarts.nl – Overgang
Lees over klachten hier
Aanvullingen of feedback? Mail naar vrouwmetme@gmail.com
Vrouw met ME 