In onderstaande tekst gaan we in op hoe de diagnose tijdens de overgang kan worden gesteld. Elders gaan we in op de overgang zelf, op psychologische gevolgen, natuurlijke ondersteuning bij klachten, hormoontherapie en hoe er in het buitenland tegen hormoontherapie aangekeken wordt.
Klachten worden niet altijd herkend of serieus genomen
De diagnose ‘overgang’ wordt meestal gesteld op basis van je klachten en leeftijd. Er is geen eenvoudige test of meting die met zekerheid vaststelt dat je in de overgang bent, behalve in uitzonderlijke situaties.
Overgangsklachten worden lang niet altijd herkend door artsen en behandelaars. Als je nog menstrueert, worden klachten zoals vermoeidheid, prikkelbaarheid of hoofdpijn vaak afgedaan als stress of overspannenheid.
De eerste hormonale veranderingen beginnen meestal al rond je 40e levensjaar, maar vroege symptomen worden vaak gemist.
Uit onderzoek blijkt ook dat veel vrouwen in de overgang onterecht de diagnose burn-out of depressie krijgen, en vervolgens antidepressiva voorgeschreven krijgen. Volgens Women Inc komt dit doordat overgangsklachten vaak niet worden herkend, waardoor vrouwen niet de juiste behandeling krijgen.
Sommige vrouwen krijgen zelfs slaappillen of ADHD-medicatie, terwijl hun klachten hormonaal van aard zijn. Het is dus belangrijk om altijd aan je arts te vragen of jouw klachten ook met de overgang te maken kunnen hebben.
Tegelijkertijd gebeurt ook het omgekeerde: soms worden serieuze klachten, zoals hartproblemen of depressie, juist afgedaan met de opmerking ‘het zal wel de overgang zijn’.
En zelfs als de overgang wél wordt herkend, horen vrouwen vaak: ‘het hoort er nu eenmaal bij’. Veel vrouwen nemen daar zelf ook genoegen mee, terwijl dat niet altijd nodig is. Uit een enquête van het tijdschrift Margriet onder 2100 lezeressen bleek dat meer dan de helft van de vrouwen met klachten geen hulp zoekt.
Sommige vrouwen herkennen hun eigen klachten niet als overgangsklachten. Niet iedereen heeft opvliegers of nachtelijk zweten. Soms komen die klachten pas later, terwijl symptomen zoals hartkloppingen en extreme vermoeidheid juist al veel eerder in de overgang kunnen optreden.
Hoe wordt de diagnose gesteld?
De diagnose ‘overgang’ is meestal klinisch. Dat wil zeggen dat er geen specifieke test wordt gedaan. Op basis van het verhaal van de vrouw en het klachtenpatroon trekt de huisarts de conclusie of er sprake is van de overgang.
“Daarbij wordt gevraagd naar:
• cyclus: regelmaat, verandering in cycluslengte en hoeveelheid bloedverlies, laatste menstruatie
• vasomotorische klachten (opvliegers en nachtelijke zweetaanvallen): aard, frequentie, tijdstippen en beloop
• vulvovaginale klachten: irritatie, jeuk, droogheid, dyspareunie, afscheiding
• andere klachten of symptomen die de vrouw aan de overgang toeschrijft
• anticonceptie
• voorgeschiedenis: operaties aan uterus en/of adnexa, endometriose, hormoongevoelige tumoren”
(Bron: Richtlijn Overgang )
Verder wordt er gekeken naar situatie, medicijngebruik, leefstijl, medische voorgeschiedenis en in hoeverre de klachten het dagelijkse leven belemmeren. Er kan eventueel lichamelijk onderzoek worden gedaan, bijvoorbeeld in het geval van vaginale klachten.
Hormonaal bloedonderzoek levert weinig bruikbare informatie op, het is een momentopname. Het wordt daarom nauwelijks gedaan, tenzij je onder de veertig bent en mogelijk in een vervroegde overgang zit. Of tenzij er atypische klachten zijn die wijzen op ziektes die behandeld moeten worden. Denk dan aan schildklierproblemen, bloedsuikerspiegelafwijkingen, vitaminetekorten of problemen met andere hormonen (bijnieren)
Ter voorbereiding van een gesprek met een huisarts, een gynaecoloog of een overgangsconsulent kan onderstaande vragenlijst worden ingevuld:
Download hier de Vragenlijst-vrouwenindeovergang.pdf
Momenteel bereiden we een post voor over hoe je je goed kunt voorbereiden op een bezoek aan een arts.
Welke zorgverleners stellen de diagnose?
Niet elke zorgverlener is even bekend met overgangsklachten. Je kunt in eerste instantie terecht bij de huisarts. Als dat weinig oplevert, kan het zinvol zijn om een afspraak te maken met een gynaecoloog of een gespecialiseerde overgangsconsulent.
Deze zorgverleners hebben vaak meer kennis over hormonale veranderingen en kunnen samen met jou bekijken welke ondersteuning bij jou past. Vraag om een doorverwijzing als je het gevoel hebt dat je niet serieus wordt genomen.
Wat als je niet ‘standaard’ bent?
Bij sommige vrouwen verloopt de overgang anders dan gemiddeld. Dat kan door een vroege overgang zijn (voor het 40e jaar). Of denk aan vrouwen die door een operatie of chemotherapie plotseling in de overgang komen. Of vrouwen met aandoeningen zoals endometriose of POI (premature ovariële insufficiëntie). Bij hen worden klachten vaak niet herkend of verkeerd geïnterpreteerd, terwijl juist in deze gevallen een tijdige diagnose en passende begeleiding belangrijk zijn.
Het beste is dan om een doorverwijzing te vragen naar een gynaecoloog met ervaring met hormoonbehandelingen of een gespecialiseerde overgangspolikliniek.
Als een gesprek over de overgang taboe is
Voor veel vrouwen is het niet makkelijk om klachten van de overgang te herkennen of erover te praten. Misschien schaam je je, of denk je dat het gewoon bij het leven hoort. In sommige culturen wordt er nauwelijks gepraat over de overgang.
Ook kan het lastig zijn om alles goed uit te leggen als Nederlands niet je eerste taal is. Toch is het belangrijk om je klachten serieus te nemen. Je bent niet de enige. Blijf er niet mee rondlopen, maar zoek iemand die je vertrouwt en stel vragen.
Tot slot
De overgang is geen ziekte, maar kan wél hele grote gevolgen hebben. Juist omdat er geen eenvoudige test bestaat, is het belangrijk om je klachten serieus te nemen en te bespreken met een arts of consulent die naar je luistert.
Blijf niet rondlopen als je twijfelt, ook niet als je niet weet waar je klachten vandaan komen. Of je nu net begint te merken dat er iets verandert, of al langer klachten hebt: een tijdige diagnose kan veel ellende voorkomen.
Lees hier meer over de psychische gevolgen van de overgang.
Vrouw met ME 