De overgang is de periode rondom het stoppen van de menstruatie, meestal tussen het 45e en 55e levensjaar. Daar lees je meer over op deze pagina.
De overgang brengt veel lichamelijke en psychische veranderingen met zich mee. Vrouwen kunnen typische klachten ervaren, zoals opvliegers, nachtzweten en stemmingswisselingen, maar ook atypische klachten zoals spierpijn, haarverlies en gewichtstoename.
Op deze pagina lees je alles over de oorzaken en symptomen van overgangsklachten.
Typische en atypische klachten
De overgang gaat vaak gepaard met veel klachten. Deze zijn te verdelen in twee groepen:
- Typische klachten: direct gerelateerd aan de daling van hormonen zoals oestrogeen.
- Atypische klachten: minder direct gekoppeld aan hormoonveranderingen.
Typische klachten zijn bijvoorbeeld vaginale klachten, veranderingen in het menstruatiepatroon en warmteklachten zoals opvliegers en nachtzweten.
Een langdurige daling van oestrogeen kan naast overgangsklachten ook het risico verhogen op botontkalking en hart- en vaatziekten.
Warmteklachten
Een van de meest voorkomende typische klachten zijn de zogeheten warmteklachten. Warmteklachten zijn zogenaamde vasomotore klachten, klachten die vanuit de bloedvaten ontstaan. Ze komen bij ongeveer 75 tot 80% van de vrouwen in de overgang voor. Denk aan opvliegers en zweetaanvallen. Vasomotore klachten ontstaan door veranderingen in de werking van de bloedvaten.
Deze klachten veroorzaken vaak een domino-effect: door slechter slapen ontstaan vermoeidheid, brainfog en soms stemmingswisselingen en prikkelbaarheid. Gelukkig zijn typische klachten meestal tijdelijk en verdwijnen ze na verloop van tijd.
Een klein overzicht (meer klachten zijn mogelijk):
| Typische klachten | Atypische klachten |
|---|---|
| Opvliegers | Spier- en gewrichtspijn |
| Nachtelijk zweten | Tintelingen |
| Veranderingen in menstruatiepatroon | Droge huid |
| Vaginale droogheid | Veranderde reukzin |
| Verminderd libido | Haaruitval |
| Slaapproblemen | Hoofdpijn |
| Stemmingswisselingen | Vocht vasthouden |
| Brainfog en vergeetachtigheid | (Draai)duizeligheid |
| Prikkelbaarheid | Darmklachten |
| Gevoelige borsten | Hartkloppingen |
| Urineverlies / blaasverzwakking | Jeuk |
Zo’n 80% van de vrouwen ervaart overgangsklachten. Klachten kunnen overlappen en per vrouw heel sterk verschillen in aard, duur en hevigheid.
Wie heeft meer kans op hevige klachten?
Bepaalde factoren vergroten de kans op ernstigere overgangsklachten:
- Een te hoog BMI
- Roken
- Regelmatige of dagelijkse alcoholconsumptie
Vrouwen die al vroeg in de overgang komen, hebben vaak ook langere en heviger klachten.
Belangrijk om te weten: niet alle klachten in deze levensfase worden veroorzaakt door de overgang. Veroudering speelt ook een rol en het onderscheid is soms moeilijk te maken.
Enkele klachten nader bekeken
Opvliegers
Opvliegers komen bij ongeveer 75% van de vrouwen voor. Oestrogeen helpt normaal gesproken de lichaamstemperatuur te reguleren. Tijdens de overgang raakt deze regulatie ontregeld, dat maakt vrouwen gevoeliger voor temperatuurveranderingen.
Feitjes over opvliegers:
- Een opvlieger duurt meestal een paar seconden tot minuten, soms een half uur
- De frequentie varieert: van enkele per uur tot een paar per dag
- Vaak begint het zweten op hoofd, hals en borst
- Opvliegers kunnen samengaan met hartkloppingen en duizeligheid
- Tien jaar last houden van opvliegers is niet ongewoon
- De intensiteit varieert sterk per vrouw en per moment
Triggers zoals stress, koffie, alcohol, gekruid eten en warme ruimtes kunnen opvliegers verergeren.
Vermoeidheid
Door nachtelijk zweten slapen vrouwen slechter, wat vermoeidheid veroorzaakt. Ook verbruikte het lichaam veel energie bij een opvlieger. Daarnaast kunnen hevige bloedingen in de perimenopauze leiden tot ijzertekort, wat vermoeidheid verergert.
Oestrogeen heeft een kalmerend effect op de hersenen. Bij dalende oestrogeenspiegels slapen vrouwen moeilijker in, worden ze sneller wakker en reageren ze gevoeliger op geluid, stress en temperatuur.
Minder zin in seks
De overgang kan ook invloed hebben op seksualiteit. Door vaginale droogheid, pijn bij het vrijen, minder zin en een veranderd zelfbeeld kan intimiteit onder druk komen te staan. Dit is vaak een lastig onderwerp. Bespreek het eventueel met een zorgverlener; er zijn goede behandelingen en hulpmiddelen beschikbaar, van glijmiddelen tot lokale hormoontherapie. Elders op de site gaan we in op het thema seksualiteit bij ME.
Brainfog en concentratieproblemen
Veel vrouwen merken dat ze minder goed informatie kunnen opnemen, spullen kwijtraken of woorden niet goed kunnen vinden. Brainfog wordt verergerd door slechte slaap, waardoor vrouwen soms in een vicieuze cirkel terechtkomen. Gelukkig verdwijnen geheugen- en concentratiestoornissen vaak weer nadat de overgang voorbij is.
Depressieve gevoelens en stemmingswisselingen
Depressieve gevoelens en stemmingswisselingen komen geregeld voor. Een echte depressie is een aparte aandoening, maar gevoelens van somberheid hangen wel samen met hormonale schommelingen.
Vrouwen die eerder in hun leven een depressie, hevige PMS of een postnatale depressie hadden, lopen tweemaal zoveel kans op een nieuwe depressieve episode tijdens de overgang.
Hartkloppingen
Hartkloppingen zijn een veel voorkomende klacht. Ze kunnen samenhangen met hormonale veranderingen, maar ook worden getriggerd door stress, cafeïne, alcohol of zware maaltijden.
Hoewel hartkloppingen vaak onschuldig zijn, is het belangrijk medische hulp te zoeken bij klachten zoals:
- Benauwdheid
- Misselijkheid
- Pijn op de borst
Hartkloppingen kunnen soms voorkomen bij schildklierklachten en verhoogde bloeddruk. Laat het dus controleren.
Haarverlies
Hormoonveranderingen tijdens de overgang kunnen zorgen voor haaruitval, doffer haar en veranderingen in haardikte. Veel vrouwen schrikken als ze haren op hun kussen vinden of merken dat hun haar dunner wordt.
Daarnaast vermindert haargroei op benen, oksels en schaamstreek, terwijl haargroei op nieuwe plekken, zoals de kin, kan toenemen. Dit komt doordat de vrouwelijke hormonen dalen en de mannelijke hormonen relatief meer invloed krijgen.
Gewichtstoename
Tijdens de overgang vertraagt de stofwisseling en verandert de vetverdeling. 50 tot 60 % van de vrouwen komt aan in deze periode, vooral rond de buik. Een normale gewichtstoename ligt tussen de 2 en 4 kilo, maar in de praktijk kan het meer zijn. Je kunt er hier meer over lezen.
Oestrogeendaling vermindert de eetlustremmende werking en verlaagt serotonine, wat de trek in vet en suikerrijk eten vergroot.
Het lichaam probeert ook extra oestrogeen te produceren via vetweefsel. Hierdoor slaan vrouwen makkelijker vet op rond de buik, ook als ze verder slank zijn.
Tot slot
De overgang kan hard ingrijpen in een vrouwenleven. Niet elke klacht wordt herkend als overgangsgerelateerd. Dat maakt het extra belangrijk om goed naar je lichaam te blijven luisteren. Zoek steun, praat erover, en aarzel niet om hulp te vragen.
Meer lezen?
Natuurlijk zijn er nog veel meer klachten te benoemen. Voor wie meer wil weten, verwijzen we onder andere naar het boek Hart en Hormonen van Janneke Wittekoek en Dorenda van Dijken.
Vrouw met ME 