De emotionele en psychische gevolgen van de overgang
Op deze pagina gaan we in op emotionele en psychische klachten die veroorzaakt kunnen worden door de overgang. Tijdens deze periode verandert niet alleen je lichaam, maar ook je psyche. Veel vrouwen krijgen last van stemmingswisselingen, angsten of het gevoel zichzelf kwijt te raken. In deze tekst lees je waar dat door komt.
Op andere pagina’s op de site lees je meer over de overgang zelf, de diagnose, de natuurlijke ondersteuning bij klachten, hormoontherapie en de overige klachten die bij de overgang horen.
Klachten
De overgang kan zorgen voor stemmingswisselingen, angst- en paniekaanvallen, slaapstoornissen, depressieve gevoelens en cognitieve problemen. Voor meer informatie over deze klachten en hoe ermee om te gaan, zie ook Stichting Vuurvrouw over omgaan met klachten door de overgang.
Het is best moeilijk om onderscheid te maken tussen wat nog ‘normaal’ is en wanneer klachten zorgwekkend worden. Als je merkt dat je dagelijks functioneren echt wordt belemmerd, je somberheid aanhoudt of je angsten erger worden, neem dan contact op met een arts.
De vele veranderingen in het lichaam en de hormoonhuishouding kunnen grote gevolgen hebben. Er kan onzekerheid ontstaan, een gevoel van controleverlies, angst om tijdens een uitje door te lekken. De flinke hormoonschommelingen hebben vaak invloed op het humeur. Vrouwen kunnen emotioneel labiel worden, ineens huilen zonder duidelijke reden, snel geïrriteerd raken en een kort lontje ontwikkelen.
Veel vrouwen geven aan het gevoel te hebben dat ze ‘niet meer zichzelf zijn’. Normaal stabiele vrouwen kunnen ineens woedend worden om ‘niets’, om kleine dingen die eerder geen probleem waren.
Sommige vrouwen raken depressief of krijgen te maken met angst- en paniekaanvallen. Slaapstoornissen en verlies van zelfvertrouwen komen veel voor.
Handelingen die eerder makkelijk werden uitgevoerd, kunnen ineens moeilijkheden opleveren. Er zijn verhalen van vrouwen die niet meer over een brug durven rijden of op de snelweg. Symptomen zoals hartkloppingen, zweterige handen of het gevoel flauw te vallen worden vaak genoemd.
Hoewel dit vreemd kan lijken, heeft het te maken met hormonale schommelingen. Tijdens de overgang daalt het oestrogeenniveau, wat invloed heeft op de hersenen, de stemming en het evenwicht. Oestrogeen beïnvloedt de aanmaak van serotonine, een stof die invloed heeft op onze stemming, slaap en stressverwerking. Als het oestrogeen daalt, raakt die balans verstoord.
Het angstcentrum in de hersenen (de amygdala) kan actiever worden, waardoor onschuldige situaties ineens als bedreigend worden ervaren.
Duizeligheid en een instabiel gevoel kunnen de onzekerheid tijdens het rijden versterken. Belangrijk om te weten: deze klachten zijn hormonaal van aard en het komt veel voor.
Het besef niet langer vruchtbaar te zijn kan ook invloed hebben op het zelfbeeld. Daarnaast kunnen uiterlijke veranderingen, zoals gewichtstoename, het verdwijnen van de taille of veranderingen in de huid, ervoor zorgen dat vrouwen zichzelf niet meer herkennen in de spiegel.
Het vraagt veel flexibiliteit en veerkracht om goed door deze periode heen te komen maar je hoeft er niet alleen mee te blijven rondlopen. Er zijn mogelijkheden om klachten te verlichten of te behandelen.
Invloed op relaties en omgeving
De overgang raakt niet alleen jezelf, maar ook de mensen om je heen. Veel vrouwen geven aan zich onbegrepen te voelen door hun partner, kinderen of collega’s. Tegelijkertijd herkent de omgeving die overspannen vrouw met een kort lontje niet meer.
Een plotseling slecht humeur, minder energie of geen zin hebben in sociaal contact, worden niet altijd herkend als een hormonale reactie. Dit kan spanningen veroorzaken in relaties en het gezin, op het werk of in sociale situaties.
Leg uit wat er speelt, je hoeft je er niet voor te schamen.
Je bent niet alleen!
Jaarlijks zitten er ca. 1,8 miljoen vrouwen in de overgang. Daarvan heeft 80 % klachten. Maar liefst 70 % van de vrouwen in de overgang heeft psychische klachten. Je bent dus niet alleen!
Voor veel vrouwen kan het voelen alsof ze een tijd de weg kwijt zijn tijdens de overgang. Het kan misschien helpen om verhalen van anderen te horen. Podcasts waarin vrouwen vertellen over hun ervaringen kunnen veel herkenning en troost bieden.
Een aanrader is de podcast We zijn toch niet gek van Suzanne Rethans, waarin overgangsklachten en de psychische ellende die erbij komt, open en eerlijk besproken worden. Ook Opvliegers, de podcast van Elles de Bruin (Omroep Max), gaat uitgebreid in op wat vrouwen meemaken tijdens de overgang.
Wanneer is hulp zinvol?
Als je merkt dat psychische klachten zoals angst, somberheid of paniek je dagelijks leven gaan beïnvloeden, is het belangrijk om hulp te zoeken. Je kunt beginnen met een gesprek bij de huisarts. Bespreek samen met hem wat zou kunnen helpen. In sommige gevallen is een verwijzing naar een overgangsconsulent of gynaecoloog zinvol. Ook zijn er psychologen die ervaring hebben met hormonale klachten bij vrouwen.
Voordelen
Hoe zwaar de psychische klachten ook kunnen zijn, de overgang luidt ook een nieuwe levensfase in. Er is geen gesleep meer met tampons of maandverband, geen angst om door te lekken of zwanger te raken.
Oestrogeen wordt ook wel het ‘zorghormoon’ genoemd. Als dat daalt, voelen sommige vrouwen minder de drang om altijd voor anderen klaar te staan. Er ontstaat ruimte om stil te staan bij wat je zélf nodig hebt.
In deze fase kiezen vrouwen regelmatig voor iets nieuws: een studie, een ander werkritme, creativiteit of rust. Dat kan bevrijdend zijn, maar dat hoeft niet meteen zo te voelen. Geef jezelf de tijd om te ontdekken wie je nu bent bent, los van de rollen die je jarenlang hebt vervuld.
Vrouw met ME 