Vandaag op Vrouw met ME een artikel over dysautonomie, posturaal tachycardie syndroom (POTS) en orthostatische intolerantie (OI) en de overgang. Een groot deel van de ME-patiënten heeft namelijk een vorm van dysautonomie.

Bij dysautonomie spelen geslachtshormonen, stresshormonen en het zenuwstelsel een rol. Als die geslachtshormonen ineens heel erg gaan schommelen door de overgang ontstaat er een ideale situatie voor dysautonomie, lijkt het.

Veel vrouwen in de overgang ontwikkelen, net als meisjes in de puberteit, POTS. Dit is een fase van hun leven dat er hormonaal een hoop gebeurt in een vrouwenlichaam. Wij concentreren ons in dit artikel op de overgang.

Hormonen die een rol spelen bij POTS veranderen juist in de overgang. Is dat een trigger voor het ontwikkelen van dysautonomie/POTS? We zocht uit of er iets over bekend is.

Dysautonomie, wat is dat?
Het autonome zenuwstelsel stuurt onze organen aan. Deze aansturing gaat onbewust, we denken niet na bij ademhalen en hebben geen directe invloed op onze hartslag, zweten, onze lichaamstemperatuur en het verteren van voedsel. Dysautonomie is een verzamelnaam voor aandoeningen waarbij deze aansturing gebreken vertoont.

Het zenuwstelsel bestaat uit een parasympatisch en een sympathisch deel. Als de balans tussen deze delen verstoord is, ontwikkel je klachten die in sommige gevallen heel invaliderend kunnen zijn.

Onder de paraplu van dysautonomie vallen orthostatische intolerantie (OI), posturale tachycardie syndroom (POTS) en orthostatische hypotensie (OH).

Wat cijfers
Volgens een studie van Van Campen en Rowe heeft maar liefst 25 % van de ME-patiënten POTS. Voor OI zijn de cijfers nog hoger: 90 % van de ME-patiënten heeft een vorm van OI. Het is ook mogelijk om POTS zonder ME te hebben. Meer dan 75% van de POTS-patiënten is vrouw.


OI/POTS
POTS is de variant van OI waarbij je een extreme hartslagstijging hebt bij het overeind komen. Je hartslag stijgt binnen tien minuten na het overeind komen meer dan 30 slagen per minuut óf de hartslag komt boven de 120 slagen uit.

Allergisch voor de zwaartekracht
Hoe werkt dit? Bij het overeind komen, is het bloed vooral aanwezig in onze voeten en benen. Verschillende lichaamsprocessen en hormonen zorgen ervoor (onder meer via vasoconstructie) dat dit bloed weer goed verdeeld wordt en ook naar boven (naar het hoofd) gaat. Dit is de baroreflex.

Bij POTS werkt dat proces van vasoconstructie niet goed en worden grote hoeveelheden epinephrine en norepinephrine aangemaakt door het zenuwstelsel. Ze laten het hart harder pompen en hierdoor neemt de hartslag toe.

Bij OI heeft de patiënt wel de klachten die bij POTS horen (die komen verderop aan bod), maar dan zonder de hartslagstijging.

Diagnose
OI en POTS worden gediagnostiseerd met een kanteltafeltest of de NASA leantest. De patiënt wordt op een tafel in verschillende posities gekanteld.Deze houdingstesten worden vaak gecombineerd met transcraniële Doppler (TCD) echografie. Dat laatste is een echografisch onderzoek waarbij de bloedstroomsnelheid in de hersenvaten wordt gemeten. Deze doorstroomsnelheid verandert bij het wijzigen van de lichaamshouding.

Het brein krijgt zuurstof en voedingsstoffen aangeboden via het bloed. Bij een beperkte bloeddoorstroomsnelheid krijgt het brein letterlijk niet voldoende zuurstof. Dit zorgt voor klachten als duizeligheid, moeite hebben met nadenken, trillen en soms ook flauwvallen bij het overeind komen/staan.

Behandeling
Patiënten met OI/POTS worden behandeld met steunkousen, krijgen het advies extra veel water te drinken (3 liter per dag) en meer zout dan normaal te nuttigen. Ook wordt er medicatie als bètablokkers en bijvoorbeeld Mestinon voorgeschreven.

Wat is nu de relatie met hormonen?
Opvallend is de periode wanneer POTS/OI zich voor het eerst openbaart bij vrouwen. Dat gebeurt namelijk vaak in de puberteit én rond de overgang. Een relatie met hormonen zou dus aannemelijk kunnen zijn.

Veranderingen in het hormonale systeem
Zowel in de puberteit als tijdens de overgang zijn er veranderingen in het hormonale systeem. Wat er tijdens de puberteit gebeurt, bespreken we een andere keer. Nu gaan we in op OI/POTS en de overgang.

De overgang
Bij de overgang zien we een daling van het hormoon oestrogeen. Die verandering zorgt onder meer voor hormonale schommelingen. Oestrogeen heeft invloed op het autonome zenuwstelsel. Als dat hormoon daalt, ontstaat er een disbalans. Dat kan klachten veroorzaken als hartkloppingen, duizeligheid bij het opstaan of overeind komen, een wisselende bloeddruk, zweten of juist koude rillingen.

Andere oorzaken voor OI/POTS waarbij de overgang een rol speelt
Stress kan ook een rol spelen. De overgang kan een emotionele rollercaster zijn en voor veel fysieke klachten zorgen. Het autonome zenuwstelsel is zeer gevoelig voor stress en kan daardoor ontregeld raken. Daarnaast slapen vrouwen tijdens de overgang slechter door nachtzweten. Ook dit tast het zenuwstelsel aan en kan symptomen van OI/POTS triggeren.

Welke hormonen spelen een rol bij OI/POTS?


Het al eerder genoemde oestrogeen
Dit is de hoofdrolspeler van de overgang. Oestrogeen reguleert het autonome zenuwstelsel. Oestrogeen verwijdt onder meer de bloedvaten en bevordert de bloeddoorstroming. Daling van dit hormoon kan klachten geven als hartkloppingen, opvliegers, bloeddrukschommelingen en een verhoogde gevoeligheid voor stress.

Progesteron
Dit hormoon werkt ook in op de bloedvaten. Tijdens zwangerschap verlaagt het bijvoorbeeld de bloeddruk. Daarnaast werkt het kalmerend op het zenuwstelsel (het werkt als een soort natuurlijk valium). Een tekort kan zorgen voor slaapproblemen, een onrustig en opgejaagd gevoel, angstgevoelens en prikkelbaarheid/irritatie.

Cortisol ( het stresshormoon)
Dit hormoon is vaak verhoogd tijdens de overgang door gebrek aan slaap en de stress als gevolg van de hormonale schommelingen. Te lang een te hoog cortisolniveau is enorm belastend voor het autonome zenuwstelsel.

Adrenaline & noradrenaline (ook stresshormonen)
Dit zijn de bekende vecht- of vluchthormonen. Ze worden sneller geactiveerd bij een hormonale disbalans. Ook zij zorgen voor symptomen als hartkloppingen, zweten, duizeligheid en trillingen.

Insuline
Hormonale veranderingen hebben ook effect op je bloedsuikerspiegel. De bloedglucose stijgt en daardoor wordt er meer insuline aangemaakt om die glucose weer op te ruimen. Dit proces triggert dan weer het autonome zenuwstelsel (bijvoorbeeld met hartkloppingen).

Relatie dysautonomie en de overgang
Er lijkt een relatie te zijn tussen dysautonomie en de overgang. Bij dysautonomie/OI/POTS werkt het autonome zenuwstelsel niet goed en krijgen we klachten. Tijdens de overgang dalen de hormonen oestrogeen en progesteron. Deze hormonen hebben invloed op ons autonome zenuwstelsel. Abnormale hormonale activiteit (zoals voorkomt tijdens de overgang) kan dysautonomie triggeren

Het lijkt erop dat voor sommigen vrouwen de overgang een kantelmoment kan zijn waarbij er al een aanleg voor OI/POTS is. Dat is het onderzoeken waard natuurlijk.

Opmerking:
– Wij zijn geen experts maar ervaringsdeskundigen en staan open voor feedback. Dit artikel is bedoeld om vrouwen met ME te laten zien dat er een zeer waarschijnlijke samenhang is tussen dysautonomie en de overgang. Hopelijk biedt het herkenning;

– Stichting Cardiozorg (Nederland) is gespecialiseerd in OI/POTS bij ME.

Meer lezen?

Op de facebookpagina vind je een samenvatting van dit artikel

Foto Idin Ebrahimi op Unsplash
Overige afbeeldingen: chatgpt

Opmerkingen of feedback: vrouwmetme@gmail.com

Je reactie is welkom!

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *