Toxische positiviteit, wie kent het niet? Ken je de theorie niet, dan ken je het vrijwel zeker uit de praktijk, want als chronisch zieke krijg je hier vroeg of laat mee te maken.
Maar wat is dat nou precies, toxische positiviteit? De definitie: Het onderdrukken, ontkennen of minimaliseren van ‘negatieve’ emoties, waarbij een overdreven nadruk wordt gelegd op positiviteit in alle omstandigheden.
Er werd voor het eerst onderzoek gedaan naar toxische positiviteit in de jaren tachtig van de vorige eeuw. Neil Weinstein, Professor Emeritus in de gezondheidspsychologie, onderzocht het fenomeen en noemde het ‘onrealistische positiviteit’. De term ‘toxische positiviteit’ werd later bedacht, door psycholoog Jamie Zuckerman, die expert is op het gebied van narcistisch misbruik.
Onrealistisch en toxisch, daar sluit ik mij persoonlijk volledig bij aan. Traumatiserend zou ik zelfs zeggen, gezien ik traumatherapie nodig heb gehad om een aantal heftige ervaringen met toxische positiviteit te kunnen verwerken. Waar ik namelijk steeds op vast liep was de waarom-vraag. Ik begreep gewoon niet waarom je zo wreed zou zijn tegen iemand die het al moeilijk genoeg heeft. Die waarom-vraag hield me uit mijn slaap, want het was niet zelden zo dat ik toxisch positieve opmerkingen moest incasseren van mensen die toch best dicht bij me stonden. Van mensen die mij en mijn situatie kenden. Waarom deden zij mij (vaak herhaaldelijk) zo veel pijn? Ik kon het niet rijmen en kwam nog dieper vast te zitten in schuldgevoelens, schaamte, zelfverwijt en zelfstigma. Zagen ze dan niet wat ze deden? Zagen ze dan niet dat ik van binnen “geloof me nou toch eens, waarom kun je me nou niet gewoon geloven” schreeuwde?
Maar nee, ze zagen het niet. Ik vroeg me af wat de drijfveer was voor dit gedrag en ging op onderzoek uit. Al snel kwam ik uit op het concept empathie. Empathie is deels aangeleerd (‘nurture’) en deels aangeboren (‘nature’). Niet iedereen wordt geboren met dezelfde hoeveelheid empathie in zijn of haar persoonlijkheid en er kunnen vele redenen zijn waarom iemand deze vaardigheden ook niet ontwikkelt. En wat je niet hebt kun je immers niet geven…
Daarnaast kan toxische positiviteit ook een coping mechanisme voor iemand zijn. Dat wil zeggen dat diegene zelf op deze manier met zijn of haar gevoelens omgaat (onderdrukken, ontkennen, minimaliseren), waarschijnlijk omdat diegene zelf niet anders of beter kan, weet of wil. Angst en afweer lijken grote katalysatoren te zijn voor dit gedrag. Ziekte, (emotionele) pijn en ongeluk maakt mensen emotioneel ongemakkelijk. Een confrontatie hiermee geeft in het brein een signaal van onveiligheid af; het kan jou tenslotte ook overkomen. Dat wil je niet, dus de instinctieve reactie van veel mensen is het zo snel mogelijk dempen of afweren van dit signaal.
Uiteraard is het goed om te proberen om een positieve mindset te behouden, waar mogelijk, maar het is net zo belangrijk om recht te doen aan emoties zoals angst, verdriet en wanhoop, die komen kijken bij het dragen van de gevolgen van deze wrede ziekte. Als je dit niet krijgt, geef het jezelf!
Maar wat kun je doen, als je bijvoorbeeld weer eens te horen krijgt dat je alles kunt, als je maar echt wilt?
Kaats de bal terug, spreek de ander aan op (het gebrek aan) empathie. “Hoe zou jij het vinden als…” Soms is de intentie goed maar de uitvoering niet. Dat mag je best laten blijken! Geef je grens aan maar laat je niet in de verdediging drukken. Stel je onafhankelijk en neutraal op ten opzichte van andermans oordeel. Niet makkelijk, ik weet het, maar het gedrag van de ander zegt tenslotte weinig over jou! En is die ander niet bereid om naar het eigen gedrag te kijken, dan houdt het soms gewoon ook op. We kunnen die energie wel beter gebruiken!
Kristina
Vrouw met ME 