Vrouw die in de leeftijd kan zijn dat ze in de overgang zou kunnen zitten kijk droevig in de camera
Afbeelding: Kateryna Hliznitsova

Er is veel onbekend over ME en de overgang. Hieronder vertellen we wát we wel konden vinden. Ook hopen we artikelen in vertaling te gaan aanbieden zodat we de kennis over dit onderwerp kunnen gaan uitdiepen.

ME en de overgang: verergering van klachten en behandelopties

Wat is het verband?

Een deel van de vrouwen met ME krijgt de ziekte rond de overgangsjaren of merkt dat bestaande klachten verergeren. Hormoonschommelingen lijken daarbij een rol te spelen.

Er is wetenschappelijk bewijs dat vrouwen met ME vaker te maken hebben met een vroege of chirurgisch opgewekte menopauze. Een studie gepubliceerd in het tijdschrift Menopause toonde aan dat zij gemiddeld jonger in de overgang komen dan gezonde vrouwen, vaak door het verwijderen van de baarmoeder (bron).

Daarnaast rapporteerden vrouwen met ME vaker gynaecologische aandoeningen zoals hevig bloedverlies, endometriose en bekkenpijn zonder menstruatie. Ook ondergingen zij vaker een operatie om baarmoeder of eierstokken te verwijderen dan vrouwen zonder ME. In veel gevallen vonden deze ingrepen plaats vóór de diagnose ME, wat suggereert dat hormonale verstoringen mogelijk bijdragen aan het ontstaan of verergeren van ME-klachten.

Toch wordt deze link vaak niet gelegd, ook niet door artsen. Hormonen beïnvloeden onder andere het zenuwstelsel, de bloeddruk, stemming, slaap en energie, allemaal processen die bij ME al verstoord zijn.

Persoonlijke noot van de redactie

Ook bij de redactie van Vrouw met ME werd het verband met de overgang pas laat herkend:

“Waar de ME jarenlang matig was, verslechterde deze plotseling naar ernstig tot zeer ernstig. Symptomen zoals orthostatische intolerantie (OI), POTS, migraine, extreme slapeloosheid, brainfog en concentratieproblemen namen sterk toe. De huisarts en behandelaar dachten destijds niet: ‘Deze vrouw is rond de 50 en gaat plotseling sterk achteruit — zou de overgang hier een rol in spelen?’”

De overgang als keerpunt bij ME

Veel vrouwen met ME vertellen dat hun klachten verslechterden rond de perimenopauze of na een gynaecologische operatie. De hormonale schommelingen in deze fase, vooral in oestrogeen en progesteron, kunnen leiden tot vermoeidheid, slaapproblemen, somberheid en brainfog. Dit zijn ook typische klachten bij ME. Daardoor is het soms lastig te bepalen of verslechtering door de overgang komt, door ME, of door beide.

Hormonale verstoringen vóór de menopauze

Sommige vrouwen met ME hebben al vóór de overgang last van hormonale disbalans. Uit onderzoek blijkt dat een tekort aan oestrogeen of andere verstoringen al in een eerder stadium kunnen optreden, met klachten als uitputting, duizeligheid, slaapproblemen en stemmingswisselingen. Deze overlappen sterk met ME-symptomen, wat herkenning bemoeilijkt.

Wat merken vrouwen zelf?

Uit een peiling onder vrouwen op onze kanalen blijkt dat de overgang vaak een keerpunt is:

Facebookgroep Myalgische Encefalomyelitis:

  • 58% – klachten verergerd
  • 16% – geen verergering
  • 7% – klachten gelijk gebleven
  • 13% – diagnose ME tijdens overgang
  • 2% – geen verergering door HST
  • 2% – eerst verslechtering, daarna verbetering
  • 2% – telkens verslechtering na COVID

Instagram Stories:

  • 83% – klachten verergerd
  • 17% – geen verergering
  • 0% – klachten gelijk gebleven

Veel vrouwen stuurden een toelichting: sommigen gingen van matige naar ernstige ME, anderen werden bedlegerig sinds de overgang. Een kleine groep gaf aan weinig klachten te hebben, vaak omdat ze geen overgangssymptomen ervoeren.

Wat kun je doen?

Neem jezelf serieus als je denkt dat je in de overgang zit. Klachten zoals haaruitval, cyclusveranderingen, migraine of slaapproblemen kunnen al vanaf je veertigste wijzen op de perimenopauze, ook als je nog menstrueert.

Let extra op als je weinig beweegt of zelden buiten komt. Langdurig oestrogeentekort verhoogt het risico op osteoporose, zeker bij ME. Dit risico kun je verkleinen met vitamine D, calcium en, als het kan, hormoontherapie.

Sommige vrouwen voelen zich beter door hormoontherapie (HST), maar er is nog weinig onderzoek naar het effect ervan bij ME. Overleg altijd met een arts die bekend is met zowel hormonen als ME.

HST: kans op verlichting, met de nodige voorzichtigheid

Hormoontherapie (HST) kan helpen bij overgangsklachten zoals migraine, opvliegers, stemmingswisselingen en slapeloosheid. Voor vrouwen met ME zou een transdermale oestrogeenpleister vanwege de gelijkmatige afgifte wellicht een goede optie zijn.

ME-patiënten reageren vaak sterk op medicatie. Daarom is het belangrijk om een arts te zoeken die bekend is met ME én hormonen, en te starten met een lage dosering.

Gebruik je oestrogeen en heb je een baarmoeder? Dan is progesteron nodig om je baarmoederslijmvlies te beschermen. Bio-identiek progesteron (zoals microniserend progesteron) wordt vaak goed verdragen.

Waarom de overgang vaak niet wordt herkend

Veel vrouwen herkennen overgangsklachten niet, vooral als ze geen opvliegers hebben. Ook ontbreekt kennis over de perimenopauze. In eerdere generaties werd hierover nauwelijks gesproken, waardoor veel vrouwen geen referentiekader hebben.

Voor vrouwen met ME is dit extra lastig. Slaapproblemen, brainfog en prikkelgevoeligheid kunnen verergeren. En wie eerder een depressie heeft gehad, heeft tijdens de overgang twee keer zoveel kans om opnieuw depressief te worden.

Tot slot: erkenning en keuzevrijheid

De overgang en ME kunnen elkaar versterken. Maar met goede begeleiding, betrouwbare informatie en eventueel HST kun je mogelijk klachten verminderen. Informeer jezelf goed, overleg met een deskundige en neem je klachten serieus.

Bronnen