Dit artikel onderzoekt mogelijke verbanden tussen de menopauze en ME/cvs. Het bespreekt gedeelde symptomen, hormonale invloeden en mogelijke verwarring bij de diagnose. De tekst is populair-wetenschappelijk van aard en bedoeld als eerste verkenning van een onderwerp waarover nog weinig geschreven is. Het stuk is vertaald en bewerkt in opdracht van Vrouw met ME.
Disclaimer met inhoudelijke kanttekeningen vind je onderaan.
Introductie
Wat is de menopauze
De menopauze markeert het einde van de menstruatiecycli van de vrouw, en dus van haar vruchtbare jaren. Van de menopauze is officieel sprake als de menstruatie 12 maanden achter elkaar is uitgebleven. Dit gebeurt meestal tussen de 45 en 55 jaar, maar kan ook eerder of later optreden, of bijvoorbeeld door een hysterectomie of andere operatie worden veroorzaakt.
De menopauze is een natuurlijk proces, geen medische aandoening, maar het kan wel ernstige fysieke en mentale klachten met zich meebrengen die kunnen variëren van opvliegers en slaapstoornissen tot stemmingswisselingen en cognitieve veranderingen. Deze klachten worden vooral veroorzaakt doordat het lichaam zich moet aanpassen aan lagere niveaus van oestrogeen en progesteron.
ME/cvs – een overzicht
ME/cvs staat voor Myalgische Encefalomyelitis/chronisch vermoeidheidssyndroom. Het is een complexe en invaliderende chronische ziekte die gekenmerkt wordt door ernstige vermoeidheid die niet vermindert door rust, en die erger kan worden door lichamelijke of mentale inspanning.
Patiënten met ME/cvs ervaren een grote verscheidenheid aan klachten, waaronder extreme vermoeidheid, spier- en gewrichtspijn, cognitieve problemen en slaapstoornissen. De oorzaak van ME/cvs blijft nog onduidelijk, en een diagnose stellen is vaak lastig omdat de symptomen overlappen met andere aandoeningen. ME/cvs treft vooral vrouwen tussen de 40 en 49 jaar oud, wat erop zou kunnen wijzen dat er een verband bestaat met hormonale veranderingen en gynaecologie.
Doel van het artikel
Het doel van dit artikel is om de relatie te onderzoeken tussen de menopauze en ME/cvs, twee aandoeningen die een grote invloed hebben op de gezondheid van vrouwen. In dit artikel kijken we vooral naar de hormonale en lichamelijke veranderingen die tijdens de menopauze optreden, en we onderzoeken de raakvlakken tussen deze veranderingen en het ziektebeeld van ME/cvs.
We proberen een zo compleet mogelijk overzicht te geven van de verbanden tussen deze twee aandoeningen door bestaand onderzoek, getuigenissen van patiënten en casussen te bestuderen. Ook bespreken we praktische oplossingen en behandelingen die verlichting kunnen bieden voor patiënten die aan beide aandoeningen lijden. Ons belangrijkste doel is vrouwen kennis en steun te geven, want een beter begrip van de wisselwerking tussen de menopauze en ME/cvs kan de zorg en kwaliteit van leven voor veel vrouwen verbeteren.
Menopauze en de symptomen
Menopauze en perimenopauze: de definitie
De menopauze is een natuurlijk proces dat het einde betekent van de menstruatiecycli van de vrouw. De diagnose wordt gesteld als er 12 maanden achter elkaar geen menstruatie is geweest, en treedt meestal op bij vrouwen in de veertig en vijftig. De perimenopauze, ook wel de overgang naar de menopauze genoemd, gaat aan de menopauze vooraf. Tijdens deze fase kunnen vrouwen te maken krijgen met veranderingen in hun menstruatiecyclus, opvliegers en andere klachten die veroorzaakt worden door schommelende hormoonspiegels van met name oestrogeen en progesteron.
Veel voorkomende symptomen
De menopauze kan verschillende symptomen met zich meebrengen. De ernst van de klachten kan per persoon verschillen. Een aantal van de meest voorkomende zijn:
• Onregelmatige menstruatie
• Opvliegers en nachtzweten
• Slaapstoornissen
• Stemmingswisselingen
• Gewichtstoename en vertraagde stofwisseling
• Dunner wordend haar en droge huid
• Vaginale droogte
• Verminderd libido
Invloed op de kwaliteit van leven
De overgang kan een grote impact hebben op de kwaliteit van leven van een vrouw. Klachten zoals slaapstoornissen en opvliegers kunnen tot vermoeidheid en prikkelbaarheid leiden, en een invloed hebben op dagelijkse activiteiten en prestaties op het werk. Lichamelijke veranderingen kunnen ook het zelfvertrouwen en lichaamsbeeld beïnvloeden, en stemmingswisselingen en emoties kunnen voor spanningen in persoonlijke relaties zorgen.
Psychologische en emotionele veranderingen
De menopauze kan ook gepaard gaan met psychologische en emotionele veranderingen. Hormonale schommelingen worden in verband gebracht met verhoogde kans op depressies en angsten. Ook kunnen er bij vrouwen cognitieve veranderingen optreden, zoals problemen met het geheugen en de concentratie. Het is belangrijk dat zorgverleners deze veranderingen erkennen en ondersteuning bieden met bijvoorbeeld counseling of therapie waar nodig, om vrouwen zo te helpen de overgang goed door te komen.
Myalgsiche encefalomyelitis/Chronisch Vermoeidheidssyndroom
Wat is ME/cvs?
ME/cvs staat voor Myalgische Encefalomyelitis/chronisch vermoeidheidssyndroom. Het is een complexe en slopende chronische ziekte die gekenmerkt wordt door ernstige vermoeidheid die niet vermindert door rust, en die erger kan worden door lichamelijke of mentale inspanning. De aandoening is ernstig, langdurig en invaliderend, en komt meer voor onder vrouwen, vooral tussen de 40 en 49 jaar. De exacte oorzaak van ME/cvs is niet bekend, en de ziekte vormt door de veelzijdigheid een uitdaging voor zowel patiënten als zorgverleners.
Symptomen van ME/cvs
Het belangrijkste symptoom van ME/cvs is een aanhoudende en onverklaarbare vermoeidheid die een belemmering vormt voor dagelijkse activiteiten en werk. De vermoeidheid is vaak ernstig, en niet het resultaat van een voortdurende inspanning, en wordt ook niet duidelijk beter door rust. Andere symptomen die kunnen optreden zijn:
• Post-exertionele malaise die meer dan 24 uur duurt
• Niet-verkwikkende slaap
• Aanzienlijke verslechtering van het korte termijngeheugen of de concentratie
• Spierpijn
• Pijn in meerdere gewrichten zonder zwelling of roodheid
• Hoofdpijn die qua vorm, patroon en ernst nieuw is
• Vaak voorkomende of terugkerende zere keel
• Gevoelige lymfeklieren in oksel of hals
Deze symptomen moeten ten minste zes maanden aanwezig zijn om onderdeel uit te maken van de diagnose ME/cvs.
Diagnose en uitdagingen
Het stellen van de diagnose ME/cvs kan lastig zijn, omdat er geen specifieke test voor bestaat. De diagnose wordt voornamelijk gebaseerd op het uitsluiten van andere aandoeningen die dezelfde symptomen kunnen veroorzaken. Artsen moeten afgaan op de medische geschiedenis van een patiënt, lichamelijk en psychisch onderzoek, en soms een aantal labtesten om andere problemen uit te sluiten. Een aantal van de uitdagingen bij het stellen van de diagnose ME/cvs zijn:
• Het brede scala aan symptomen die vaak erg lijken op de symptomen bij andere aandoeningen
• Het gebrek aan kennis en begrip van ME/cvs onder veel zorgverleners
• Het feit dat patiënten vaak al jaren klachten hebben voordat ze een diagnose krijgen
• De stigmatisering van de aandoening en de misvattingen, die kunnen zorgen voor psychologische stress bij patiënten
Door deze uitdagingen kunnen patiënten gefrustreerd raken en vertraging oplopen bij het krijgen van de juiste zorg en ondersteuning. Bovendien zorgt de variatie in symptomen door de tijd heen en de afwezigheid van een universeel geaccepteerde diagnostische marker ervoor dat ME/cvs een moeilijk beheersbare en behandelbare ziekte is.
Welke verbanden zijn er tussen ME/cvs en de overgang?
Hormonale veranderingen en vermoeidheid
De overgang wordt gekenmerkt door aanzienlijke hormonale schommelingen, vooral in oestrogeen- en progesteronniveaus. Deze hormonale schommelingen zijn niet alleen verantwoordelijk voor de klassieke symptomen van de menopauze, maar spelen ook een belangrijke rol in het ontstaan van vermoeidheid. Oestrogeen beïnvloedt de energiehuishouding en de slaap, en als het niveau hiervan daalt, kunnen vrouwen last krijgen van aanhoudende vermoeidheid en onderbroken slaap. Progesteron staat bekend om zijn kalmerende eigenschappen en als ook de productie hiervan tijdens de menopauze daalt, kan dat de vermoeidheid verergeren.
Onderzoek naar de menopauze en ME/cvs
Door recent onderzoek beginnen we nu langzaam de relatie tussen de menopauze en ME/cvs beter te begrijpen. Uit onderzoek blijkt dat ME/cvs meer voorkomt bij vrouwen die in een vervroegde of chirurgische menopauze kwamen. Ook worden een aantal aandoeningen die tijdens de overgang meer voorkomen, zoals hevig menstrueel bloedverlies, endometriose en bekkenpijn, in verband gebracht met een verhoogde kans op het ontwikkelen van ME/cvs. Deze bevindingen doen vermoeden dat er een complexe relatie bestaat tussen gynaecologische gezondheid en het ontstaan van ME/cvs.
Gedeelde symptomen en misdiagnoses
De menopauze en ME/cvs hebben veel symptomen gemeen, zoals slaapstoornissen, cognitieve problemen en wijdverspreide pijn, wat makkelijk tot een verkeerde diagnose kan leiden. Het is belangrijk dat zorgverleners onderscheid maken tussen de twee aandoeningen, omdat ze verschillend moeten worden aangepakt. Bij het stellen van de juiste diagnose zijn een gedegen anamnese en duidelijkheid over de menopauzale status van de patiënt essentieel.
Verhalen van patiënten en casestudies
Ervaringsverhalen van patiënten en informatie uit casestudies lijken het verband tussen de menopauze en ME/cvs te bevestigen. Veel vrouwen melden dat ME/cvs-achtige klachten bij hen begonnen tijdens de perimenopauze, en sommigen merken een verbetering na hormonale substitutietherapie (HST). Pas als deze bevindingen wetenschappelijk worden onderbouwd is het verband echt bewezen en kunnen er behandelprotocollen worden opgesteld.
Natuurlijke aanpak
Aanpassingen in de levensstijl
Zowel de menopauze als ME/cvs kunnen van grote invloed zijn op het dagelijks leven. Aanpassingen in de levensstijl kunnen helpen om de klachten onder controle te houden en het algehele welzijn te verbeteren. Slaap is vooral heel belangrijk; probeer 7-9 uur slaap te krijgen per nacht en ontwikkel een vaste slaaproutine. Symptomen kunnen ook worden verlicht door stress te verminderen, bijvoorbeeld door middel van mindfulness, meditatie of rustige yoga. Om weloverwogen gezondheidsbeslissingen te kunnen nemen is het verder van belang jezelf goed te informeren en een ondersteunend netwerk op te bouwen.
Dieet en voeding
Bij zowel de menopauze als ME/cvs is een evenwichtig dieet belangrijk. Zorg dat je voldoende voedingsstoffen binnenkrijgt door een gevarieerd dieet met groente, fruit, volkoren granen en magere eiwitten. Voedingsmiddelen met veel omega 3-vetzuren zoals zalm en lijnzaad kunnen ontstekingen remmen die voorkomen bij ME/cvs. Ook is het van belang om goed gehydrateerd te blijven en cafeïne en alcohol te beperken, omdat deze overgangsklachten kunnen uitlokken en de vermoeidheid kunnen verergeren.
Kruiden en andere natuurlijke middelen
Sommige vrouwen met overgangsklachten hebben baat bij kruiden zoals zilverkaars, rode klaver of teunisbloemolie. De werkzaamheid en veiligheid van deze middelen kunnen variëren. Zeker als je ook ME/cvs hebt is het belangrijk om, voordat je met een supplement begint, eerst advies te vragen aan je zorgverlener, omdat sommige supplementen kunnen reageren met andere medicijnen of symptomen kunnen verergeren.
Beweging en stressvermindering
Regelmatig bewegen kan de symptomen van zowel de menopauze als ME/cvs helpen verlichten. Activiteiten zoals wandelen, zwemmen of fietsen kunnen wat meer energie geven en het humeur verbeteren. Als je ME/cvs hebt is het hierbij heel belangrijk om te pacen en teveel inspanning te vermijden, omdat dit kan leiden tot post-exertionele malaise. Stress verlagende technieken zoals ademhalingsoefeningen en progressieve spierontspanning kunnen ook bij beide aandoeningen helpen.
Deze natuurlijke aanpak kan helpen om met de uitdagingen van zowel de menopauze als ME/cvs om te gaan en kan zorgen voor een verbeterde kwaliteit van leven.
Medische behandelingen
Reguliere medische behandelingen
De reguliere medische behandeling van de menopauze en ME/cvs bestaat vaak uit een combinatie van farmaceutische medicijnen, aanpassingen in levensstijl en ondersteunende therapieën. Voor de menopauze betreft dit bijvoorbeeld antidepressiva in lage dosering om de stemmingswisselingen en opvliegers onder controle te houden, en slaapmedicatie zoals gabapentine. Bij ME/cvs kunnen artsen ook slaapmiddelen of antidepressiva in lage dosering voorschrijven om de slaapkwaliteit te verbeteren en eventuele bijkomende depressies of angsten aan te pakken.
Hormonale substitutietherapie (HST)
Bij menopauzeklachten wordt vaak hormonale substitutietherapie (HST) voorgeschreven. Dit is een behandeling met oestrogeen, en bij vrouwen met een intacte baarmoeder ook progesteron, om zo de daling in het hormoonniveau tegen te gaan. HST kan opvliegers, nachtzweten en vaginale droogheid verminderen. Maar voor vrouwen met ME/cvs wordt HST meestal niet geadviseerd, omdat er nog niet veel bekend is over de effecten die het heeft op deze aandoening. Wel of niet HST gaan inzetten is een lastige overweging en moet per persoon worden bekeken. Het hangt af van de medische geschiedenis van de patiënt, de ernst van de klachten, en de mogelijke risico’s zoals een verhoogde kans op bloedstolsels, beroertes en bepaalde soorten kanker.
Alternatieve therapieën en hun nut
Veel vrouwen kiezen voor alternatieve therapieën om de symptomen van de menopauze en ME/cvs te kunnen verlichten. Met acupunctuur bijvoorbeeld zijn goede resultaten behaald op het gebied van het verminderen van opvliegers en het verbeteren van het slaappatroon. Kruiden zoals zilverkaars, rode klaver of teunisbloemolie zijn ook populair, alhoewel hun werkzaamheid en veiligheid niet altijd worden ondersteund door wetenschappelijk bewijs. Alternatieve therapieën kunnen een aanvulling zijn op de reguliere zorg, maar geen vervanging hiervoor. Het is aan te raden eerst met je arts te overleggen voordat je met een alternatieve behandeling gaat beginnen.
Kortom, om de menopauze en ME/cvs goed te managen is een veelzijdige benadering nodig waar zowel reguliere medicatie en hormoontherapie als alternatieve behandelingen onder kunnen vallen. De werkzaamheid van deze therapieën kan van persoon tot persoon verschillen. Er is meer onderzoek nodig om de beste strategie te vinden om deze complexe aandoeningen te beheersen en te behandelen.
Conclusie
Samenvatting van de belangrijkste punten
De relatie tussen de menopauze en ME/cvs is complex en divers. De menopauze, een natuurlijk proces dat het einde markeert van de reproductieve jaren van de vrouw, brengt vanwege de hormoonschommelingen een hele reeks lichamelijke veranderingen met zich mee.
Dit kan gepaard gaan met klachten als opvliegers, nachtzweten, stemmingswisselingen en vermoeidheid. ME/cvs is een invaliderende aandoening die gekenmerkt wordt door extreme vermoeidheid, slaapstoornissen en pijn, klachten die erger worden door lichamelijke of mentale inspanning, en niet verbeteren door rust.
Onderzoek laat zien dat er een aanzienlijke overlap bestaat tussen de menopauze en ME/cvs, waarbij hormonale veranderingen mogelijk een doorslaggevende rol spelen bij de vermoeidheid die optreedt bij vrouwen in de overgang. Uit onderzoek blijkt dat gynaecologische aandoeningen en operaties als een hysterectomie bij vrouwen met ME/cvs meer voorkomen dan bij gezonde controles. Ook begint vaak de menopauze, vooral de chirurgische menopauze, bij vrouwen met ME/cvs eerder, wat kan wijzen op een mogelijk hormonaal verband met dit syndroom.
Symptomen die de menopauze en ME/cvs met elkaar gemeen hebben, zoals niet-verkwikkende slaap en cognitieve problemen, kunnen leiden tot een foutieve of vertraagde diagnose, wat invloed kan hebben op de kwaliteit van leven en het psychologische welzijn. Ervaringsverhalen van patiënten en casussen laten zien dat er behoefte is aan meer bekendheid en begrip voor het verband tussen deze twee aandoeningen.
Empowerment door kennis en steun
Vrouwen in de overgang met ME/cvs worden gesterkt door kennis en steun. Een beter begrip van de mogelijke wisselwerking tussen de menopauze en ME/cvs leidt tot meer controle over de aandoeningen en goed doordachte beslissingen over behandelopties. We raden zorgverleners aan om bij menopauzale vrouwen met vermoeidheidsklachten rekening te houden met de mogelijkheid van ME/cvs, en om uitgebreide zorg te bieden waarbij zowel de lichamelijke als de emotionele aspecten van beide aandoeningen aan bod komen.
Lotgenotengroepen en counseling kunnen de nodige emotionele steun bieden zodat vrouwen beter met de menopauze en ME/cvs, en met de uitdagingen die hierbij komen kijken, kunnen omgaan. Ook kan de oproep om meer onderzoek te doen naar de relatie tussen deze twee aandoeningen uiteindelijk leiden tot verbeterde diagnostische criteria en effectievere behandelmethodes.
Tot slot – en een woord van bemoediging
Concluderend kunnen we zeggen dat hoewel we de relatie tussen de menopauze en ME/cvs nog niet helemaal begrijpen, er wel bewijs is dat het verband bestaat. Er moet meer aandacht voor komen, zowel van de medische wereld als van degenen die last hebben van beide. Vrouwen met ME/cvs-achtige symptomen tijdens de overgang raden we aan om medisch advies te vragen en om uit te zoeken welke behandeling verlichting kan geven en de kwaliteit van leven kan verbeteren.
Het is belangrijk om te beseffen dat je niet alleen bent, en dat je met de juiste steun en behandeling zowel de klachten van de menopauze als die van ME/cvs kunt verlichten. Empowerment komt tot stand door het heft in handen te nemen, geïnformeerd te blijven en aan te dringen op de hulp die je verdient. Samen kunnen we werken aan een toekomst waar de relatie tussen de menopauze en ME/cvs beter wordt begrepen, zodat alle vrouwen hier profijt van hebben.
📝 Opmerkingen van de redactie – Vrouw met ME
Dit artikel is een vertaling van “The relationship between menopause and chronic fatigue syndrome”, oorspronkelijk gepubliceerd op het platform Damiva. We hebben ervoor gekozen deze tekst beschikbaar te maken omdat er op dit moment nauwelijks publicaties bestaan die de relatie tussen ME en de overgang verkennen. De informatie die er is, is beperkt, en dit artikel biedt een eerste aanzet tot herkenning en gesprek over dit belangrijke, maar vaak genegeerde onderwerp.
Tegelijkertijd willen we wat kanttekeningen plaatsen:
– De gebruikte diagnostische criteria voor ME/cvs zijn ruim, ze worden niet benoemd maar het gaat waarschijnlijk om de fukuda criteria. De sluiten niet aan bij de strengere, meer actuele Ineternationale Consensus Criteria waarin post-exertionele malaise (PEM) centraal staat.
– De term chronic fatigue syndrome doet geen recht aan de aard en ernst van ME als neuro-immuunziekte. Omdat er in het oorspronkelijke artikel gesproken wordt over ME/cvs hebben wij dit hier gehandhaafd. Zelf zijn wij voorstander van de naam ME.
– De tekst is populair-wetenschappelijk van aard en bevat geen directe bronvermeldingen of verwijzingen naar recent onderzoek.
– Suggesties zoals yoga, kruiden of voeding zijn mogelijk behulpzaam bij overgangsklachten, maar kunnen bij ME risico’s met zich meebrengen. Pacing, een essentieel onderdeel van het omgaan met ME, wordt slechts terloops genoemd.
We bieden deze vertaling aan als startpunt, niet als medisch advies. In de toekomst hopen we meer verdiepende, onderbouwde vertalingen te publiceren over vrouw-specifieke thema’s in relatie tot ME.
Vertaling: Letta Vrijhof voor Vrouw met ME
Afbeelding: Unsplash
Een korte samenvatting vind je op facebook
Vrouw met ME 